Jak zostać tłumaczem konferencyjnym?

Niektórym wydaje się, że do wykonywania tłumaczeń ustnych wystarczy znajomość języka obcego, a reszta z czasem przyjdzie sama. Inni z kolei twierdzą, że tłumaczenie konferencyjne stopniem trudności i poziomem stresu dorównuje pilotowaniu myśliwca. Prawda jak zwykle leży gdzieś po środku, choć pewnie nieco bliżej tego drugiego ekstremum. Wykonywanie tłumaczeń ustnych, symultanicznych czy konsekutywnych, nie należy oczywiście do zadań łatwych, jednak pozostaje w zasięgu zwykłych śmiertelników.

Niestety, nie jest to praca dla każdego. Poza licznymi umiejętnościami i rozległą wiedzą, wykonywanie zawodu tłumacza ustnego (dotyczy to szczególnie tłumaczeń symultanicznych) wymaga również określonych predyspozycji.

W poniższym artykule postaram się pokrótce omówić podstawowe warunki, które należy spełniać, aby z powodzeniem wykonywać zawód tłumacza konferencyjnego. Zachowam również wspomniany wcześniej podział na predyspozycje oraz umiejętności nabyte i wiedzę. Przedstawię także kilka rozwiązań, które mogą ułatwić ich nabycie lub rozbudowanie.


Cechy wrodzone

Tłumaczem ustnym w pewnym sensie trzeba się urodzić. Odporność na stres, szybki refleks czy umiejętność jednoczesnego mówienia i słuchania – być może można je nabyć dzięki regularnym i intensywnym ćwiczeniom, jednak może się to okazać niezwykle trudne. Niemałą rolę w tłumaczeniu konferencyjnym odgrywa też wytrzymałość fizyczna (wielogodzinna praca w kabinie), odpowiednie walory głosowe czy (w przypadku tłumaczenia konsekutywnego na scenie) nienaganna prezencja – są to oczywiście cechy, nad którymi można pracować, jednak osoby, które już je posiadają, będą mogły od razu skupić się na opanowywaniu umiejętności omówionych poniżej, co samo w sobie będzie od nich wymagało wielu lat ciężkiej pracy.


Umiejętności nabyte i wiedza

Kategoria ta obejmuje oczywiście umiejętności językowe (w języku źródłowym i docelowym), które są w tłumaczeniu konferencyjnym nieodzowne, ale nie wystarczające. Niemniej ważna jest szeroko pojęta „technika tłumaczenia”, która jest zagadnieniem niezwykle szerokim, dlatego poświęcony jej zostanie osobny artykuł. Bardzo istotne są także wszelkie aspekty związane z występowaniem publicznym i emisją głosu. Mają one znaczny wpływ na odbiór osoby tłumacza przez publiczność. Nawet bardzo wierne i poprawne językowo tłumaczenie ustne może sprawiać złe wrażenie, jeśli tłumacz będzie kiepskim mówcą. Warto zwrócić uwagę na fakt, że większość początkujących tłumaczy nawet nie zdaje sobie sprawy ze swoich braków w tym zakresie, a ich świadomość stanowi pierwszy krok we właściwym kierunku.

Kolejnym niezbędnym elementem układanki jest wiedza ­– zarówno ogólna, jak i specjalistyczna, dotyczącą bezpośrednio tematyki danego zlecenia. Tłumacz ustny musi mieć bardzo szerokie zainteresowania. Warto orientować się w takich dziedzinach, jak gospodarka, polityka, prawo, nowe technologie czy informatyka – im dłuższa lista naszych zainteresowań, tym lepiej. Tłumacz ustny powinien także śledzić bieżące wydarzenia na arenie międzynarodowej oraz regularnie przeglądać media we wszystkich językach, którymi się posługuje (włączając język ojczysty). Jak mawia moja współpracowniczka, tłumacz konferencyjny i przysięgły języka angielskiego, Anna Wysocka, podczas zajęć ze studentami w Szkole Tłumaczy UAM – „Teraz nie mają już Państwo wyjścia, muszą się Państwo interesować wszystkim”. Brzmi to jak żart, ale nie do końca nim jest.


Gdzie się kształcić?

Umiejętnościom językowym nie będę poświęcał zbyt dużo miejsca, ponieważ są one po prostu warunkiem koniecznym w zawodzie tłumacza (ustnego oraz pisemnego). Banałem byłoby też stwierdzenie, że najistotniejsze jest doświadczenie zawodowe  – jest to oczywiście prawdą, ale gdzieś przecież trzeba zacząć.

Techniki tłumaczenia nauczymy się na specjalistycznych studiach oferowanych przez różne uczelnie w kraju i za granicą. Jest to rozwiązanie najbardziej kompleksowe, jednak wiąże się z dużą inwestycją czasu i pieniędzy. Kursy w mniejszym wymiarze organizowane są przez niektóre biura tłumaczeń, jednak ich jakość i zawartość niekiedy podlega dyskusji – mogą one pomóc w rozbudowaniu i ugruntowaniu naszych umiejętności, ale raczej nie powinny stanowić ich podstawy. Bardzo istotne jest również wykonywanie ćwiczeń w domu – najlepiej w parze lub grupie (bardziej odpowiada to realiom występowania publicznego). Bardzo przydatna okazuje się tu baza nagrań Speech Repository udostępniania na darmo przez Komisję Europejską. Można  dzięki niej we własnym zakresie ćwiczyć tłumaczenie symultaniczne oraz konsekutywne z użyciem materiałów z bardzo wielu dziedzin, czytanych przez bardzo zróżnicowanych mówców.

Powyżej wymieniłem tylko najważniejsze umiejętności i predyspozycje wymagane w zawodzie tłumacza konferencyjnego, nie uwzględniając tych związanych choćby z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej, negocjowaniem stawek i warunków realizacji zleceń, czy pozyskiwaniem klientów. Te kwestie omówię już wkrótce w kolejnych wpisach.